Ngoài thành Vương-xá, nước Ma-kiệt-đà thuộc miền Trung Ấn Độ, có ngôi chùa Tùng rất nổi tiếng, bình thường có hơn một trăm vị Tăng chúng tu học ở đó. Chùa Tùng cách làng nọ không xa, trong làng có một vị tín nữ tu học Phật pháp rất chí thành.
Vị tín nữ này vốn thông minh, cô nghĩ: “Giáo lý hay kinh điển mà Đức Phật đã dạy là kim chỉ nam cho người học Phật tu hành. Nếu hành giả học hỏi, thực hành thông suốt thì có thể thành tựu được đạo quả. Ngược lại, nếu người tu hành không học để hiểu lời Phật dạy mà ứng dụng công phu thì chỉ là mò mẫm trong tăm tối.”
Tín nữ xin phép vị trụ trì sắp xếp cho cô mỗi ngày được cúng dường một vị Tỳ-kheo. Do đó, chúng Tăng trong chùa theo thứ tự mỗi ngày cử một thầy đến nhà cô cư sĩ thọ trai. Mỗi khi cúng dường xong, cô liền cung thỉnh vị Tăng thăng tòa thuyết pháp hoặc xin thưa hỏi đạo lý.
Một hôm, đến phiên một vị Tỳ-kheo lớn tuổi nhưng còn tối dạ nhận lời thọ trai trưa ấy. Tuy tuổi đời đã cao nhưng thầy xuất gia chưa được bao lâu, đối với Phật pháp vẫn chưa tường tận, thông suốt. Biết mình chưa thâm nhập giáo lý nên thầy rất hồi hộp, tiến thoái lưỡng nan, bước chân đến nhà nữ cư sĩ mà trong lòng nặng trĩu âu lo.
Khi thấy oai nghi trang nghiêm của thầy Tỳ-kheo lớn tuổi đang từng bước chậm rãi tiến về nhà mình, nữ cư sĩ sinh tâm hoan hỷ vô cùng. Cô thầm nghĩ: “Vị trưởng lão này đúng là bậc đạo cao đức trọng, bước đi từ tốn an nhiên không giống như những vị thầy khác. Có lẽ thầy đã chứng đắc thánh quả; nếu thế thì lời dạy của ngài nhất định là diệu pháp quý báu, ta phải đặc biệt chú tâm lắng nghe.”
Sau khi thầy Tỳ-kheo thọ trai xong, cô liền trải tọa cụ, năm vóc gieo sát đất, cung kính đảnh lễ thỉnh thầy lên pháp tòa thuyết pháp. Thầy Tỳ-kheo tối dạ bước lên tòa mà lòng bối rối, hổ thẹn khôn cùng. Nhìn thấy nữ cư sĩ đang chí thành quỳ trước mặt, bất giác thầy cất tiếng than khe khẽ: “Kẻ ngu vô tri, thật là khổ não!”
Riêng nữ thí chủ, do nhất tâm lắng nghe từng lời nên vừa nghe được câu nói ấy liền cho là pháp bảo vô thượng, bèn nhiếp tâm suy nghiệm sâu xa. Cô quán chiếu: “‘Ngu si vô tri’ chính là vô minh. Vô minh là pháp căn bản đứng đầu trong mười hai nhân duyên. Chính từ cội gốc vô minh này mà sinh tử tiếp nối không ngừng, khiến chúng sinh chìm đắm trong muôn vàn khổ ải, đúng như lời thầy dạy: ‘Thật là khổ não!'” Nhân quán chiếu thấu suốt nghĩa lý ấy, tâm nữ thí chủ liền được thanh tịnh, phát sinh chánh kiến và đắc quả Tu-đà-hoàn.
Về phần thầy Tỳ-kheo, sau khi trở về chùa bèn đóng chặt cửa phòng lánh mặt vì xấu hổ. Sư phụ của thầy là bậc A-la-hán đã dùng định lực quán xét và khai thị tường tận về nhân duyên đời trước cho thầy hiểu. Ngay khi thấu suốt nhân duyên thâm sâu, chính thầy Tỳ-kheo tối dạ ấy cũng lập tức chứng đắc quả Tu-đà-hoàn.