Sự mong manh của kiếp người và mối đe dọa của cái chết
Đời sống con người vô cùng mong manh, được ví như một ngọn nến lập lòe trước gió hay một con chim nhỏ đậu mỏng manh trên cành cây. Con người có thể đối mặt với cái chết từ vô số nguyên nhân bất ngờ như bệnh động kinh, bệnh kinh niên giai đoạn cuối, ngộ độc thực phẩm, ngã từ vách đá hay bị tấn công bởi vũ khí. Không ai có thể bảo đảm đêm nay đi ngủ thì ngày mai có thể thức dậy hay sang năm còn sống trên đời.
Việc có được thân người hạnh phúc với đầy đủ tự do và thuận lợi trong kiếp này là kết quả từ công đức tích tập ở quá khứ. So với vô số chúng sinh chịu khổ ở ba cõi thấp (chúng sinh địa ngục nhiều như vi trần trên đất, ngạ quỷ như cát sông Hằng, súc sinh như hạt trong thùng rượu chang), số lượng loài người vô cùng ít ỏi, chỉ như vài hạt bụi vương trên móng tay. Nếu không biết trân trọng nền tảng này để tu học Chánh Pháp mà lại dùng thân người tạo thêm vô số ác hạnh thì chẳng khác nào một thương gia cất công đến đảo châu báu rồi lại trở về tay không.
Mười sáu nghịch cảnh cản trở con đường tu tập Chánh Pháp
Để việc thực hành Pháp được thuần tịnh, hành giả cần đặc biệt cảnh giác và tránh xa mười sáu trạng thái bất khả.
Tám hoàn cảnh ngẫu nhiên cản trở việc thực hành gồm có: bị dẫn dắt sai lạc bởi các vị Thầy không hành xử phù hợp với Pháp; bị năm độc và cảm xúc đối lập quét phăng đi; bị nghiệp tiêu cực chín muồi làm chướng ngại; bị sự lười biếng và thiếu tinh tấn làm xao lãng; bị kiểm soát như kẻ nô lệ dưới quyền người khác; giả bộ thực hành vì mưu cầu thực phẩm, quần áo, chữa bệnh hay sợ trừng phạt; bị ảnh hưởng bởi bạn xấu; và điên dại ngu đần theo tập quán không biết sợ hậu quả của ác hạnh.
Bên cạnh đó là tám tâm thái không thích hợp làm cắt rời khỏi Pháp: không cảm thấy sợ hãi hay tỉnh ngộ trước nỗi khổ sinh tử; thiếu viên ngọc sùng mộ đối với Giáo Pháp và Đạo sư; bị vướng kẹt trong tham muốn của cải và bằng hữu thế gian; tính khí tiêu cực thô tục không thể cứu chữa; thân khẩu tâm chưa từng an định để kiềm giữ hành vi tác hại; thiếu sự quan tâm thực sự đến đức hạnh; gãy bể giới nguyện Biệt giải thoát, Bồ Tát hay samaya Mật thừa do miệt thị Đạo sư.
Cảnh giác trước giờ phút lâm chung và trạng thái Bardo
Khi thân thể còn khỏe mạnh, chưa bị bệnh tật tàn phá hay đau khổ dằn vọt và tâm thức hoàn toàn độc lập, đây chính là thời điểm toàn hảo nhất để quay về thực hành Pháp. Nếu lãng phí sự tự do này trong biếng nhác và phóng dật, đến khi cái chết giáng xuống, con người buộc phải bỏ lại sau lưng người thân, tài sản và bằng hữu.
Ngay cả thân xác vốn được yêu quý chăm sóc như ngôi nhà của tâm thức cũng sẽ bị mang ra nơi hoang vắng, một mình chịu sự xé rách của kên kên, chó hoang và cáo dữ. Khi đó, tâm thức trần trụi sẽ bị cuốn vào cõi bardo mong manh như một chiếc lông chim bị thổi tung giữa dòng gió lốc, chìm đắm trong sự hãi hùng cực độ nếu thiếu đi sự bảo hộ của Chánh Pháp.
Lời nguyện tha thiết và những giáo huấn cốt tủy
Trước sự đe dọa của vô thường và mười sáu trạng thái bất khả, hành giả cần tha thiết hướng về Bổn Sư cùng chư Đạo sư Longchen Rabjam, Rigdzin Jigme Lingpa và Đức Guru Rinpoche để cầu nguyện:
“Ôi Guru Rinpoche, từ hôm nay trở về sau, xin xoay chuyển tâm con hướng về sự thực hành – xin chăm sóc con! Xin đừng để con lạc vào những con đường tà vạy!”
Giáo lý Mật thừa nhắc nhở rằng sống một trăm năm trong lười biếng không bằng sống ít ngày với lòng tinh tấn kiên định. Luận giải Kho tàng Quý báu Những Giáo huấn Cốt tủy (Mengak Rinpoche’i Dzö) đã để lại lời khuyến tấn sâu sắc:
“Đừng vứt bỏ thân người này với những tự do và phú bẩm của nó cho kẻ thù là thực phẩm và quần áo;
Đừng vứt bỏ Bồ đề tâm vị tha cho kẻ thù là những thừa thấp;
Đừng vứt bỏ bản tánh của tâm như viên ngọc báu cho kẻ thù là sự mê lầm;
Đừng vứt bỏ hai tích tập như ý cho kẻ thù là cuộc đời hiện tại này;
Đừng vứt bỏ tâm sùng mộ nhiệt thành cho kẻ thù là những tà kiến!”