Trong giáo lý Phật giáo, có được một đời người quý giá với đầy đủ các điều kiện thuận lợi để thực hành Pháp không phải là sự ngẫu nhiên hay may mắn vô tình, mà là kết quả của việc nghe thấy hồng danh Đức Phật từ vô số đời quá khứ, quy y Tam Bảo, tích lũy các thiện hạnh và vun bồi trí tuệ.

Đức Kyabje Dilgo Khyentse Rinpoche cùng Ngài Shantideva đã ví thân người quý báu như một con tàu vĩ đại được trang bị đầy đủ, có khả năng đưa bản thân và tất cả chúng sinh vượt qua đại dương cảm xúc cùng luân hồi đau khổ để cập bến đảo vàng giác ngộ.

Nếu so sánh số lượng chúng sinh trong các cõi: chúng sinh trong địa ngục nhiều như hạt bụi trên mặt đất, ngạ quỷ như cát sông Hằng, súc sinh như hạt kê trong thùng rượu, thì số lượng con người và chư thiên chỉ ít ỏi như hạt bụi vương trên móng tay hay những vì sao thưa thớt lúc rạng đông.

Tám tự do, mười thuận duyên và mười sáu chướng ngại cần tránh

Để một thân người trở thành “thân người quý giá” (Daljor), hành giả cần hội đủ tám tự do (không sinh vào tám trạng thái không có tự do để thực hành Pháp như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người man rợ, chư thiên trường thọ, tà kiến, kiếp đen tối không có Phật xuất thế, hoặc khuyết tật giác quan) cùng mười thuận duyên (bao gồm 5 điều kiện nội tại của cá nhân và 5 hoàn cảnh bên ngoài như Phật xuất thế, Ngài thuyết Pháp, giáo Pháp còn tồn tại, đã bước đi trên con đường Pháp và được bậc Đạo sư tâm linh tiếp nhận).

Bên cạnh đó, Ngài Longchen Rabjam cũng chỉ ra mười sáu điều kiện bổ sung cần phải tránh, bao gồm tám hoàn cảnh đối nghịch kéo con người xa rời Pháp và tám thiên hướng không thích hợp giới hạn tiềm năng giải thoát. Việc hội tụ trọn vẹn các tự do và thuận duyên này là điều cực kỳ hy hữu, chỉ xảy đến một lần trong vô lượng kiếp.

Sự đe dọa của vô thường và tính cấp bách của sự thực hành

Mặc dù sở hữu tài sản vô giá là thân người quý báu, phần lớn chúng sinh lại phung phí cuộc đời vào những hoạt động vô nghĩa, ích kỷ và tạm bợ. Nhiều người trì hoãn việc tu tập khi về già, nhưng thời gian và nguyên nhân của cái chết là điều hoàn toàn không thể đoán định trước.

Chỉ có Chánh Pháp mới có thể bảo hộ và dẫn dắt con người khi giờ phút lâm chung cận kề. Quán chiếu sâu sắc về sự vô thường cùng những nỗi khổ tràn khắp trong ba cõi luân hồi (khổ khổ, hoại khổ và hành khổ) sẽ giúp hành giả khởi sinh tâm xuất ly mãnh liệt, quyết không lãng phí dù chỉ một giây phút cho những xao lãng thế tục.

Tiến trình ba bước phát lộ Phật tánh: Lắng nghe, Quán chiếu và Thiền định

Để chuyển hóa thân người quý giá thành quả vị giác ngộ viên mãn, hành giả cần kiên trì huân tập qua ba giai đoạn nuôi dưỡng tuệ giác:

• Lắng nghe (Văn): Tiếp nhận giáo Pháp chân chính để trau dồi tri kiến giải thoát, hiểu rõ con đường tu tập và gieo những hạt giống gia trì sâu dày vào tâm thức.
• Quán chiếu (Tư): Suy ngẫm chi tiết những điều đã nghe, soi rọi nội tâm nhằm thấu hiểu ý nghĩa cốt tủy và bản chất chân thật của giáo lý.
• Thiền định (Tu): Trực nhận ý nghĩa cốt tủy thông qua trải nghiệm thực chứng bên trong, đưa Chánh Pháp hòa nhập trọn vẹn vào dòng tâm thức.

Thông qua tiến trình Văn – Tư – Tu liên tục ngày đêm không xao lãng, mọi che chướng chôn lấp Phật tánh (Tathagatagarbha) sẵn có trong mỗi chúng sinh sẽ dần được tịnh hóa—tựa như thỏi vàng ròng quý báu được khai quật khỏi lòng đất tăm tối, làm hiển lộ tròn đầy mọi phẩm tính giác ngộ.