Hành hương Phật giáo là một thiện hạnh cổ xưa có nguồn gốc lâu đời như chính đạo Phật. Chính Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã thực hiện chuyến hành hương đầu tiên, qua đó khai mở cho hữu tình chúng sinh nhận ra tầm quan trọng của việc chiêm bái các thánh địa linh thiêng. Trong Kinh Ghatikara (Ghatikara Sutra), Đức Thế Tôn đã bày tỏ niềm hân hoan vô biên khi đặt chân đến một địa điểm từng in dấu sự hiện diện của Đức Phật Ca Diếp. Nơi đây đã khơi dậy trong Ngài ký ức sâu sắc về Đức Phật thời quá khứ, khiến các đại đệ tử thành kính khẩn cầu Ngài an tọa để lưu lại dấu ấn thân tướng giác ngộ, tiếp nối dòng gia trì thanh tịnh. Câu chuyện này dạy rằng bản thân các thánh địa tự thân sở hữu năng lượng đặc biệt, có khả năng kích hoạt những trải nghiệm tâm linh sâu sắc và lưu giữ dòng gia trì bất hoại.
Sự ghi dấu thiêng liêng ấy của chư Phật, chư Bồ Tát, các vị A-la-hán cùng các Đại Thành Tựu Giả đã hiện diện khắp cõi Phật giáo. Dù dưới hình thức dấu chân, dấu tay hay hoàn toàn vô hình trước mắt thường, những dấu vết ấy chính là món quà vô giá dành cho các đệ tử tương lai. Giống như Đức Phật, Đức Liên Hoa Sinh cũng đã gia trì cho vô số thánh địa, khiến những nơi ấy đong đầy nguồn năng lượng tâm linh và xứng đáng nhận được sự tôn kính như những vị Phật sống. Một câu chuyện cổ kể về người nông dân Bà-la-môn vì chỉ đứng nhìn Đức Phật từ xa nên đã bỏ lỡ cơ hội quý báu bước đến nơi Ngài đứng—nơi xá-lợi của Đức Phật Ca Diếp đang ẩn tàng. Điều này minh định rằng sự tiếp xúc vật lý và sự dấn thân thực sự là điều thiết yếu để kết nối, vượt qua chướng duyên và đón nhận ân phước gia trì từ chính các thánh địa, nơi sự giác ngộ vẫn đang hiện hữu.
Nhìn bằng đôi mắt của người hành hương
Khi đặt chân đến một thánh địa thiêng liêng, mối tương quan của người hành hương khởi đầu từ đôi mắt. Hành động nhìn đơn thuần ấy chuyển hóa tâm thức, khởi tạo và củng cố ký ức, đồng thời tạo nên sự kết nối cảm xúc sâu sắc với các sự kiện lịch sử cùng chân lý cốt lõi. Khi kết hợp chuyến đi với động cơ tích cực, những lời cầu nguyện và cúng dường, người hành hương tạo nên một trải nghiệm toàn diện, bắc cầu nối giữa trải nghiệm giác ngộ của bậc Đạo Sư và trải nghiệm hiện tại của chính mình. Đức Phật đã khuyến tấn không nên đi chỉ để “ngắm cảnh”, mà hãy tham gia tích cực bằng việc phát tâm cầu nguyện, quán tưởng, đi nhiễu và cúng dường để có thể nhìn những nơi ấy một cách “đúng đắn”.
Việc “nhìn đúng đắn” nghĩa là khi tận mắt chứng kiến nơi chư Phật và các bậc vĩ đại từng sống, kết hợp với thực hành và cầu nguyện, người hành hương sẽ khơi dậy ký ức sống động cùng cái nhìn thấu suốt về chân lý đằng sau các sự kiện. Thông qua việc chiêm bái thánh địa, chúng ta bắt đầu “thấy” Giáo Pháp và tiếp cận sự hiểu biết sâu sắc hơn về con đường tâm linh cũng như bản tánh thực tại. Đây chính là cái “thấy đúng đắn” về Giáo Pháp, bởi đó là cái thấy của chính Đức Phật:
“Này Vakkali, ai thấy Pháp là thấy Ta. Ai thấy Ta là thấy Pháp. Thấy Pháp tức là thấy Ta. Thấy Ta tức là thấy Pháp.”
— Kinh Vakkali (Vakkali Sutra)
Đoạn văn trong Kinh Vakkali minh họa rằng Đức Phật và Giáo Pháp là không khác biệt. Việc chiêm bái hình tướng đại diện bên ngoài—dù là một pho tượng vàng hay một hang đá nơi Ngài từng nhập định—có thể kích hoạt cái nhìn bên trong về Đức Phật và Giáo Pháp. Khi liên tưởng chư Phật và các bậc giác ngộ với Giáo Pháp nhận được, ngay cả một hình ảnh đơn sơ cũng có thể khơi dậy toàn bộ ý nghĩa sâu xa. Trong phần giới thiệu văn bản thực hành Đức Phật Thích Ca Mâu Ni – Kho Tàng Gia Trì (The Treasury of Blessings), học giả vĩ đại Mipham Rinpoche (1846–1912) đã nhấn mạnh “cái nhìn bên trong” này qua một trích dẫn từ Kinh Samadhiraja (Tam Muội Vương):
“Dù đi, đứng, nằm hay ngồi, bất kỳ ai nhớ tưởng đến Bậc Mẫn Đạt tựa vầng trăng—Đức Thế Tôn, người ấy sẽ luôn hiện diện trước Ngài và đạt đến Niết-bàn viên mãn.”
— Kinh Samadhiraja (Kinh Tam Muội Vương)
Sự nhớ tưởng về Đức Phật và các phẩm tính cao quý của Ngài có thể mở rộng đến tất cả chư Phật, Bồ Tát và chư Đạo sư dòng truyền thừa. Đây là phương tiện thiện xảo dẫn nhập cuộc gặp gỡ trực tiếp với các bậc giác ngộ và đạt đến thành tựu đại giác ngộ. Đúng như Đức Guru Rinpoche đã tuyên thuyết:
“Thấy Ta, tức thấy mười phương chư Phật, ༔
Thành tựu pháp Ta, trọn pháp chư Như Lai, ༔
Bởi Ta chính là hiện thân toàn hảo, ༔
Nơi tụ hội của tất thảy chư Thiện Thệ. ༔”— Đức Liên Hoa Sinh
Khi cất bước trên con đường hành hương, đọc tụng và viếng thăm các thánh địa của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, Đức Liên Hoa Sinh và các bậc Đạo sư chứng ngộ khác, chúng ta có thể ghi nhớ lời chỉ dạy quý báu này. Chúng ta thấy các bậc Thầy sâu sắc ấy thông qua sự nhớ tưởng về cuộc đời và phẩm tính của các Ngài—vốn được sống dậy mãnh liệt mỗi khi đặt chân đến những nơi mà sự chứng ngộ của các Ngài từng tỏa sáng rực rỡ.